مويز بالسويه و خمس آن زيره كرمانى جهت رفع قى و تقويت معده مجرب . مضر سحج و سرفه ، مصلح آن مويز و جلوس در آب طبيخ آن جهت رفع سيلان طمث و خروج مقعده اطفال و ضماد آن با عسل جهت رفع آثار آبله و طلاى سوخته آن با عسل بر سينه و معده جهت نزف الدم و نفث الدم و حقنه با آب آن كه با برنج و جو مقشر بوداده جوشانيده باشند جهت رفع اسهال و سحج و تغسيل مقعده با آن جهت قطع خون بواسير و امراض مقعده مفيد و گل انار در افعال مانند گل انار فارسى است و ذرور آن جهت قطع خون بن دندان و التيام جراحات و قلاع و فتق و مضمضه به طبيخ آن جهت استحكام دندان متحرك و قطع آمدن خون از لثه و رفع قلاع و ضماد گل آن با برگ كرم تازه بر فم معده جهت رفع قى مفرط و قطور عصاره گل آن با گلاب در چشم جهت منع انصباب مواد بدان و تحليل ورم آن و با آب عنب الثعلب و با آب برگ لسان الحمل جهت قرحه احليل و نشف رطوبت و اندمال آن و انصباب مواد بدان و با آب قراح جهت سحج موزه و كفش و ابتداى داخس و با سركه جهت حمره كه باد سرخ است مفيد و با دردى خمر جهت جشاى عارض در چشم به شرط مداومت بر آن و عصاره پوست رمان و شحم آن قايم مقام عصاره گل آنست و به دستور عقيد عصاره درخت آن كه در اواخر ربيع گرفته باشند و گويند چون هفت عدد غنچه ناشكفته آن را به نهجى بلع نمايند كه به دست نرسد جهت قطع بروز دماميل و رمد تا يك سال مجرب است و دانه‌هاى زردى كه در اقماع انار مىباشد شبيه بزر ورد در جميع افعال مانند گل آنست و چون انار را طبخ نمايند تا مهرّا شود و چهار درم از آن را با آبى كه در آن طبخ يافته است با دو اوقيه آرد خبز حوارى و يا آرد دخن طبخ نمايند تا مانند عصيده گردد پس بر آن زيت خام و يا روغن گل ريخته بخورند جهت رفع اسهال ربع مأيوس العلاج مجرب و چون صاحب تب بعد از اندك غذايى آب انار را خواه شيرين باشد و خواه ترش بمكد نافع است او را و ليكن اگر پيش از غذا باشد بهتر است از بعد از آن مگر آنكه لينتى در طبع باشد و يا تهوع و قى معلوم گردد و چون انار درست را در شراب طبخ نمايند تا پخته گردد پس بسايند و بر گوش بندند جهت ازاله درد آن مجرب است و آش رمان و افشرج و برود رمانين و جوارش و حقنه و حب و حريره و خوشاب و دواء الرمان و دهن و رمانيه و رب سفوفات و سكنجبين رمانى و سويق و اشربه و طلا و عصاره و لعوق و ماء الرمانين و معجون آن در قرابادين كبير مذكور شد . رمان برّى كه مض نامند به ضاد معجمه . ماهيت آن : حكيم مير محمد مؤمن در تحفه نوشته كه ثمر آن حب القلقل است و حكيم مير عبد الحميد در حاشيه تحفه نوشته كه در حوالى كوركهه پور از بلاد هند سركار صوبه اود كثير الوجود است سه چهار برگ از زمين برآمده گل مىكند و گل آن شبيه به گل انار و برگ آن مانند برگ كاسنى و اصلًا چوب ندارد و ثمر آن شبيه به انار و به بزرگى انار متوسطى و طعم آن شيرين در زمين مىرسد و هسته آن بزرگ . افعال و خواص آن : ضماد بيخ آن با مساوى آن صبر سقوطرى و طين ارمنى جهت ضربه و سقطه مجرب ، در دو سه دفعه وجع آن را زايل مىگرداند . رمث به كسر را و سكون ميم و ثاى مثلثه . ماهيت آن : نباتى است از جنس نخود و شبيه به شيح به بلندى قامتى و رنگ آن مانند شيح و اغبر نيست و بعد از خشك شدن بسيار زرد مىگردد و از آن چيزها رنگ مىتوان كرد و گويند از مجاورت آن رنگ شخص مجاور زرد مىگردد . افعال و خواص آن : دخان آن جهت زكام نافع و باعث گريختن هوام است و قلى كه از سوخته آن به هم مىرسد گويند بهتر از قلى اشنان است رمل به فتح را و سكون ميم و لام به فارسى ريگ روان و به اصفهانى ماسه و به هندى ريت نامند . ماهيت آن : معروف است بهترين آن ريزه خالص از خاك است . طبيعت آن : در سيّم خشك و مجفف . افعال و خواص آن : گرم كرده آن جهت نشف رطوبات و استسقا به عنوان بستن و دفن در آن كردن مفيد و حمول ساييده آن جهت قطع حيض و منع حمل بغايت مؤثر و بالخاصيت آب بدمزه و آب بدطعم را خوش طعم مىگرداند بالعكس آب خوشمزه را بدمزه . رم رام به فتح را و سكون ميم و فتح را و الف و ميم . ماهيت آن : قرطم برّى است گويند قرصعنه است و برگ آن خرد و پهن و خاكى رنگ و جهت دفع مضرت سم مار و كژدم و انواع هوام نگاه مىدارند و طريق استعمال آن آنست كه برگ آن را در آب اندازند و بگذارند تا قوّت آن در آب آيد پس آن آب را به او دهند كه او را گزيده و قلى كه از آن حاصل مىشود ضعيف‌تر از قلى اشنان است . فصل الراء مع النون